تبلیغات
احمد كلانترنژاد - دبیر علوم تجربی - علوم سال سوم دوره راهنمایی - فصل 11 - هماهنگی و ارتباط
 
احمد كلانترنژاد - دبیر علوم تجربی
علمی - آموزشی - كمك درسی
درباره وبلاگ


سلام - من احمد كلانترنژاد فوق لیسانس زمین شناسی و دبیر علوم تجربی ناحیه 6 مشهد مقدس به شما خوش آمد می گویم . این وبلاگ در جهت كمك به تدریس آسان علوم تجربی و استفاده دانش آموزان و همكاران طراحی شده است و استفاده از مطالب با ذكر منبع آزاد است.در این مسیر منتظر ارائه پیشنهادها یا انتقادات سازنده تان هستم . با مراجعه به قسمت ابزار مترجم این وبلاگ می توانید مطالب آن را به 36 زبان زنده دنیا ترجمه و مطالعه نمایید.

مدیر وبلاگ : احمد كلانترنژاد
نظرسنجی
دوست دارید چگونه مطالبی در وبلاگ منتشر گردد؟








علوم سال سوم دوره راهنمایی


  فصل 11
هماهنگی و ارتباط

وقتی كه هنگام بازی توپی به سمت شما می آید، چشم شما باید با ماهیچه های دست و پا برای دیدن و گرفتن آن ارتباط برقرار می كند. از طرف دیگر، ماهیچه های شما باید با دستگاه گردش خون و تنفس شما ارتباط داشته باشد تا فعالیت آن زیادتر شود و غذا و اكسیژن بیشتری به سلول های ماهیچه ای برساند. در ضمن شما به روحیه ای قوی در هنگام بازی نیازی دارید. همه این اعمال و رفتارها به هماهنگی نیاز دارند.
هماهنگی : پاسخی در برابر شرایط محیط خارجی و محیط داخلی بدن است. وقتی محیط اطراف جاندار تغییر كند. نوع رفتار آن جاندار نیز عوض می شود.

منبع: شبكه آموزش .

دستگاه عصبی :

دستگاه عصبی كه وظیفه كنترل، ارتباط، هماهنگی اندام های مختلف بدن را به عهده دارد، شامل شبكه ای از سلولها عصبی به نام نورون است كه با یكدیگر ارتباط متقابل دارند. شبكه های نورون ها بطور پیوسته اطلاعاتی را درباره شرایط داخلی و شرایط محیطی جمع آوری و هماهنگ كرده، آن ها را تفسیر می كند. دستگاه عصبی بدن شما دو بخش اصلی دارد:

دستگاه عصبی مركزی:
اجتماعی از نورن ها بصورت مغز و نخاع، كه مراكز كنترل اعمال ارادی و غیرارادی بدن هستند. این دستگاه ، اطلاعات دریافت شده ازمحیط بیرون و درون بدن راتفسیر می كند و به آنها پاسخ می دهد.

دستگاه عصبی محیطی :
اعصابی كه از مغز و نخاع منشعب شده است و ارتباط آن ها را با بخش های مختلف بدن برقرار می كند.

 



  نورون ها :

مراكز عصبی و اعصابی كه از آن ها منشعب شده اند، همه از سلول های عصبی یا نورن ها ساخته شده اند. نورن ها از نظر شكل، ساختمان و اندازه با یكدیگر متفاوت اند ولی همه آنها از جسم سلولی، دندریت و آكسون تشكیل شده اند.

جسم سلولی شامل هسته، سیتوپلاسم و غشای معمولی است. دندریت و آكسون دنباله های سیتوپلاسمی نورون اند كه گاه بسیار طویل هستند. این دنباله های سیتوپلاسمی را تار (رشته های عصبی) می نامند كه اجتماع آن ها در كنار یكدیگر اعصاب را تشكیل می دهد. كار نورون ها انتقال پیام عصبی به مراكز عصبی و از آنجا به همه ی نقاط بدن است. نورون ها این عمل را فقط در یك جهت انجام می دهند.
پیام عصبی در طول نورونها جریان می یابد و منتقل می شود. نورون ها با یكدیگر و نیز با اندامهای مختلف بدن در ارتباطند. این محل ارتباط را سیناپس می گویند. در سیناپس، نورون ها به یكدیگر و یا به اندام های بدن متصل نمی شوند بلكه فقط اكنون دندریت آن ها در كنار هم یا در كنار اندامها قرار دارد و پیام عصبی بین آنها از دندریت به سمت آكسون ها جریان می یابد، در جدول زیر گوناگونی نورون ها را از نظر عملی مشاهده می كنید :

كار

ویژگی ساختاری

نوع نورون

انتقال پیام عصبی از اندامه های حسی و اعضای داخلی بدن به سمت مراكز عصبی

دندریت بلند، آكسون كوتاه

حسی

انتقال پیام عصبی در مراكز عصبی و برقراری ارتباط بین نورون های حسی و حركتی

دندریت كوتاه، آكسون كوتاه یا بلند

رابط

انتقال پیام عصبی از مراكز عصبی به كلید بخش های عمل كننده بدن (مثل غده ها و ماهیچه ها)

دندریت كوتاه، آكسون بلند

حركتی

 


  انعكاس:

همه اعمال ما ارادی نیست،‌بلكه گاهی اوقات كارهایی را به صورت غیرارادی، بسیار سریع و بدون تفكر و اغلب به عنوان حفاظت از خود انجام می دهد كه آنها را اعمال انعكاسی می گویند. انعكاس ها ممكن است ساده یا پیچیده باشند. مثلاً ممكن است در اثر برخورد دستتان با یك جسم داغ فقط دست خود را عقب بكشید. یا بدن خود را نیز دور كنید یا حتی یك قدم به عقب بردارید. در چنین حالت هایی به ترتیب، ماهیچه های بیشتری در انعكاس شركت كرده اند.

 



  دستگاه هورمونی :

دستگاه عصبی، با همه ی توانایی خود و یا انشعاباتی كه به تمامی نقاط بدن می فرستد تنها دستگاه هماهنگ كننده ی بدن نیست. بسیاری از اعمال بدن به نوع دیگری از ارتباط و هماهنگی بین بخشهای مختلف بدن نیازدارند كه ایجاد آن به عهده ی دستگاه هورمونی است.
هورمون ها ،‌تركیبات شیمیایی خاصی در بدن هستند كه از غده های خاصی در خون ترشح می شوند. این مواد در حقیقت رابط های شیمیایی هستند كه بین فعالیت های اجزای تشكیل دهنده بدن هماهنگی بوجود می آورند.
هورمون ها به مقدار بسیار كم ترشح می شوند و بوسیله خون به اندام هدف خود می رسند و در آن جا سبب كاهش یا افزایش شدت یك نوع فعالیت و در واقع تنظیم آن فعالیت می شوند. اندام هدف شامل مجموعه ی خاصی از سلول های حساس به یك هورمون است.


برخی از غده ها یك هورمون و گروهی چند هورمون ترشح می كنند. مقدار ترشح هورمون همواره باید به اندازه مشخص باشد، افزایش یا كاهش این مقدار باعث ایجاد بیماری می گردد. میزان ترشح هورمونها به راههای حقیقی كنترل می شود. علاوه بر یان كه هر غده مقدار هورمون تولید خود را بدقت زیر نظر دارد،‌معمولاً توسط غده هیپوفیز هم كنترل می شود. این غده نیز به نوبه ی خود تحت نظارت بخشی از مغز قرار دارد، به این ترتیب بعضی از كارها را در دستگاه عصبی و هورمونی با ارتباط و هماهنگی همه دیگر انجام میدهند.


در بدن هورمونهای زیادی ترشح می شوند كه هر كدام كار مشخص دارند. بعضی نیز كارهای مختلفی را به عهده دارد و گاهی نیز برای انجام یك فرآیند تأثیر چند هورمون لازم است. تنظیم رشد و تنظیم قند خون از موادی هستند كه تحت تأثیر عمل چند نوع هورمون قرار دارند.


در رشد بدن هورممون های هیپوفیز و تیروئید مؤثرند، تأثیر هورمون غده تیروئید بیشتری مربوط به دوران جنینی است . از غده هیپوفیز هورمون های مختلفی ترشح می شود كه یكی از آنها هورمون های رشد است. این هورمون ها بر ناحیه ی انتهایی استخوانهای دراز اثر می كند كه در نتیجه آن،‌تا حدود 20 سالگی با تبدیل به غضروف به استخوان بر طول قد اضافه می شود . مقدار ترشح هورمون رشد، بسیار اهمیت دارد. بطوریكه كم یا زیاد شدن مقدار آن، ایجاد بیماری می كند.
در مقدار قند خون بطور عمده پنج نوع هورمون كه از لوزالمعده ،‌هیپوفیز و فوق كلیه ترشح می شوند نقش دارند. فقط زكی از این هورمون ها، یعنی انسولین كه از لوزالمعده ترشح می شود،‌باعث كاهش قند خون و ورود آن به سلولها می گردد. اما بقیه ی هورمون ها كه یكی از آن ها از خود لوزالمعده ترشح می شود باعث افزایش قند خون می شود.
 



  فكر كنید
سؤالات زیر درباره نورونهاست . به این سؤالات پاسخ دهید:
چه خصوصیت هایی در سلول های عصبی دیده می شود كه شبیه آن ها در سلول های دیگر بدن وجود ندارد؟

سلول های عصبی برای انتقال پیامهای بدن (تحریك های عصبی) طرح ریزی شده اند و این پیام ها ماهیت الكتریكی دارند،‌همچنین این سلول ها واجد تارهای بسیاری به نام رشته های عصبی هستند كه در سلول های دیگر بدن وجود ندارند.  



  فرق عمل دندریت ها و آكسون ها چیست؟

دندریت پیام های عصبی را دریافت می كند و آنها را به جسم سلولی انتقال میدهد اما آكسون پیامهای عصبی را از جسم سلولی می گیرد و منتقل می كند.  



  انتقال پیام های عصبی در طول نورن بصورت یك طرفه انجام می شود . فایده ی این وضع چیست؟

این وضع برای جلوگیری از اختلال در كار انتقال پیام های عصبی ضرورت دارد. فكر كنید .  



  جدول زیر درباره ی انعكاس هاست. آنرا تكمیل كنید.

منظور

پاسخ

محرك

نوع انعكاس

عدم ورود سوزن به دست

حركت دست به عقب

سوزن

عقب كشیدن دست

محافظت از چشم ها

بستن چشم

مشاهده غذا

ترشح بزاق

محافظت از چشم ها

بستن چشم

تماس جسم خارجی با قرنیه

پلك زدن

خروج غبار از چشم

خروج اشك از چشم

ورود جسم خارجی به چشم

ریزش اشك

خروج غبار از بینی

خروج هوا از بینی

تماس غبار با مخاط بینی

عطسه

عدم ورود غذا به نای

خروج غذا از نای

تماس ذره غذا با پوشش نای

سرفه

عدم ورود نور زیاد به چشم

تنگ شدن مردمك

نور زیاد

تغییر قطر مردمك

دریافت مقدار زیاد اكسیژن

تنفس عمیق

كاهش اكسیژن خون

خمیازه

دوركردن زانو از عامل ضربه

حركت ساق پا به بالا

ضربه تندزیر كشكك زانو

پرش زانو

 


  تفسیر كنید
با مشاهده شكل ص 123 آن چه را كه رخ داده است را توضیح دهید.


1) ابتدا جسم تیز،نورون حسی واقع در نقطه ی تماس را تحریك می كند.
2) این نورون با پیام از طریق آكسون خود، با واسطه یا بدون واسطه نورون رابط، به نورون حركتی كه در مركز عصبی (نخاع) واقع است می رساند.
3) نورون حركتی واقع در نخاع، از راه آكسون، خود پیام لازم را به سلول های ماهیچه ای می رساند.
4) سلول های ماهیچه ای منقبض می شوند و پوست از محرك اولیه دور می شود
 



  فایده ی سرعت و غیرارادی بودن عمل انعكاس چیست؟

زیرا عمل انعكاس،‌قبل از آن كه مغز اطلاع حاصل كند كه چه اتفاقی می افتد و وقت زیادی بگذرد، صورت می گیرد.  



  آیا جانوران همه انعكاس دارند؟

بله انعكاس های نخاعی را می توان در قورباغه ای كه مغز آن تخریب شده است نیز نشان داد.  



  مقایسه كنید
این جدول را تكمیل كنید:

دستگاه هورمونی

دستگاه عصبی

 

شیمیایی

تقریباً الكتریكی

نوع پیام

خون

اعصاب

مسیر انتقالی

كم

زیاد

سرعت نسبی

تدریجی

زیاد

سرعت پاسخ

زیاد

كم

دوام پیام

 


  فكر كنید :
چرا اثر هورمون ها پایدارتر از اثر پیام های عصبی است؟ فایده ی این پایداری چیست؟

تأثیر هورمون ها با دوام تر از تأثیر كار اعصاب است. اثرات آن ها بسیار كندتر و از نظر خصوصیات عمومی تر است. بیشتر تغییراتی كه تحت كنترل آنهاست، ماهیتی بلند مدت دارد.  





نوع مطلب : زیست شناسی، درسی - آموزش علوم سوم راهنمایی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
چهارشنبه بیستم دی 1391 05:50 ب.ظ
سلام مطالبتون عالی بودولی ای کاش برای این فصل تصاویری روهم انتخاب می کردید
چهارشنبه نوزدهم فروردین 1388 10:32 ب.ظ
همکار محترم مطالب را مطالعه کردم از حسن توجه شما نسبت به درس علوم خوشحال شدم لطفا مطالب جذاب که در تدریس این درس با روش های جدید راهنمای ما باشد ارایه نمایید
با تشکر
احمد كلانترنژادسلام - از آشنایی با شما خوشحالم و امیدوارم بتوانم همكاری بیشتری داشته باشیم .
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
free counters